Hayvan Beslemede Yucca Schidigera ve Önemi


Dr. Özcan Yücelt

Yucca schidigera, Güney Amerika’da yeti?en bir bitki olup, çöl ikliminde en yüksek saponin seviyesine ula?maktad?r. Do?al bir yem katk?s? olan Yucca Schidigera, Yucca schidigera bitkisinin dal ve yapraklar?n?n kurutulup ö?ütülmesi ile elde edilir. Yucca schidigera veya suda çözünebilir ekstrakt?n?n hem insanlar hem de çiftlik hayvanlar? için bir besin maddesi olarak güvenle kullan?lmas? çok eski y?llara dayanmaktad?r. 1965 y?l?nda, Yucca schidigera’n?n hiçbir k?s?tlama olmaks?z?n insanlar için besin kayna?? olabilece?i kabul edilmi? ve alkollü içki üretiminde do?al köpük maddesi olarak yayg?n ?ekilde kullan?ma sunulmu?tur.
?nsan beslenmesinde ve ilaç sanayinde önem ta??yan Yucca Schidigera üretiminin %90’l?k k?sm? Meksika’da, %10’luk k?sm? ise Amerika Birle?ik Devletleri’nde yap?lmaktad?r. DESERT KING (USA) firmas? dünyada üretilen Yucca Schidigera‘n?n %60’n? üretmektedir. Türkiye’de Ekol G?da Tar?m Hayvanc?l?k Pazarlama San.ve Tic. A.?. distribitörlü?ünde pazarlanan Yucca Schidigera, tamamen saf olup 100% do?al bir üründür. Bile?iminde %35 suda çözünebilir içerik, %65 Yucca lifleri vard?r. ?çeri?inde %8-11 steroidal saponin bulunmaktad?r.
Tamamen do?al olan ve içerisinde herhangi bir katk? maddesi bulunmayan Yucca schidigera’n?n hayvan beslemedeki öneminin belirlenmesi amac?yla da A.B.D ve baz? Avrupa ülkelerinde önemli say?da bilimsel çal??ma yürütülmü?tür. Bu çal??malar sonunda Yucca schidigera’n?n büyükba?, küçükba?, atlar ve kanatl? hayvanlar?n beslenmesinde do?al katk? maddesi olarak pek çok faydal? özellikler ta??d??? bulunmu?tur.
ABD, AB ve ülkemizde yürütülen bilimsel ara?t?rmalardan elde edilen bulgular; Yucca schidigera’n?n steroidal saponin, oligosakkarit ve fenolik içeri?i sayesinde ;

1. Ah?r-kümes içi ve çevresinde etkin bir koku ve Amonyak kontrolü sa?lad???,
2. Rumen fermentasyonunu ve Nitrojen metabolizmas?n? düzenledi?i,
3. Yem proteinin by pass protein miktar?n? art?rd???,
4. Rumende metan gaz? üretimini azaltt???,
5. Kolesterol ba?lay?c? etkisine ba?l? olarak anti-protozoal aktivite gösterdi?i,
6. Ya? sindirimi ve emilimini düzenledi?i,
7. Non-starch polysaccharidlerin viskozite etkilerini azaltt???,
8. Besin maddelerinin emilimini düzenledi?i,
9. Ba????kl?k sistemini uyard???,
10. Üreme performans?n? art?rd???,
11. Arthritis ‘ten koruma sa?lad???,
12. Askaridleri bask?lad???,
13. Yemde koruyucu etki sa?lad???,
14. Yumurta ve sütte kolesterolü dü?ürdü?ü,
15. Hayvanlar?n et, süt ve yumurta verimini iyile?tirdi?i saptanm??t?r.

Yucca schidigera söz konusu etkinliklerini içeri?inde bar?nd?rd??? mikro ve makro düzeydeki etken maddelerle göstermektedir (Cheeke, 1997). Steroidal saponin içeri?i sayesinde protozoalar? hücre çeperlerindeki kolesterolü ba?layarak kontrol etmekte ve anti-protozoal aktiviteye sahip oldu?u bilinmektedir. Ba??rsak mukozas?nda geçirgenli?i art?rarak besin madde emilimini iyile?tirdi?i, ba????kl?k sistemini güçlendirdi?i saptanm??t?r. Konuyla ilgili yürütülen bir çal??mada protozoal kökenli bir hastal?k olan giardiosis’in günde 10 gram Yucca schidigera alan kuzularda ciddi düzeyde azald??? saptanm??t?r. (McAllister ve ark., 2001)
Yucca schidigera’n?n ruminantlarda rumen fermantasyonunu iyile?tirerek rumen amonyak düzeyini kontrol etti?i, kan ve sütteki üre düzeyini dü?ürdü?ü, de?i?ik bilimsel çal??malarda gösterilmi?tir (Pen ve ark., 2006; Hristov ve ark., 1999).
Yucca schidigera’y? konu alan çal??malar ayr?ca, nitrojen çevirim kay?plar?n?n Yucca sayesinde ciddi düzeyde azald???n?, süt kalitesinin ve günlük a??rl?k kazanc?n?n art???n?, ölü do?umlar?n ise azald???n? göstermi?tir. Süt emi? dönemindeki ölümlerin azald??? da saptanm??, tüm bu etkiler nedeniyle Yucca’n?n antibiyotikler ve kimyasal antiprotozoalar? ikame edebilece?i belirtilmi?tir. Özellikle iyonofor antibiyotiklerle membran etkisinin benzer oldu?u, i?kembeli hayvanlarda metan üretimini ve amonyak olu?umunu azatl??? saptanm??t?r. (Pen ve ark., 2006).
Kanatl?larda yürütülen çal??malarda Yucca schidigera’n?n antibiyotiklere benzer etkilere sahip oldu?u gözlenmi?tir. Etlik piliçlerde yemden yararlanmay? ve canl? a??rl?k kazanc?n? art?rd??? bulunmu?tur (Johnston ve ark., 1981, 1982; Kutlu ve ark., 2001; Demir ve ark., 2000). Ayr?ca yumurta bünyesindeki kolesterolü azaltt??? (Kutlu ve ark., 2001), kümes içerisinde altl?ktaki amonya?? ba?lad??? (Al-Bar ve ark., 1993) ve üre az aktivitesini azaltarak kötü koku olu?umunu önledi?i saptanm??t?r. Yucca schidigera’n?n antiprotozoal etkisi nedeni ile koksidiyoz kontrolüne yard?mc? oldu?u ve ba????kl?k sistemini güçlendirdi?i de bilinmektedir.
Çiftlik hayvanlar?n?n beslenmesi aç?s?ndan do?al yem katk? maddesi özelli?i ta??yan Yucca schidigera, hem hayvan sa?l???, hem ürün miktar? ve kalitesi ve hem de çevre temizli?ine sa?layaca?? katk? bak?m?ndan büyük potansiyele sahiptir. Özellikle antibiyotik kökenli büyümeyi uyar?c? yem katk? maddelerinin rezidüel etkileri insan sa?l??? aç?s?ndan tart???l?r hale geldi?i günümüzde Yucca schidigera, özellikle piliç eti üretiminde büyümeyi uyar?c?lara oranla verim üzerine daha olumlu ve üründe rezidü problemini ortadan kald?ran etkileriyle, karl?l???n ve ürün kalitesinin yükseltilmesi için büyük imkanlar sunmaktad?r. Mevcut literatür bilgileri ve üzerinde halen devam eden ara?t?rmalar, do?al olmas? ve insan sa?l??? aç?s?ndan da yararlar ve daha temiz bir çevre sunmas? nedeniyle Yucca schidigera’n?n gelecek y?llarda daha da büyük önem kazanaca??n? göstermektedir.

Yararlan?lan Kaynaklar
Al-Bar, A., Ismail, A., Cheeke, P.R. and Nakaue, H.S. (1993). Effect of dietary yucca schidigera extract (Deodorase) on environmental ammonia and growth performance of chickens and rabbits. Proc. Western Section, Am. Soc. Anim. Sci., 44: 106-108.
Cheeke, P.R. (1997). Yucca schidigera and Quillaja saponoria for feeds. VIV Europe Seminar, 17th November 1997, The Netherlands.
Demir, E.and Karaalp, M. (2000). Yucca extracts improve feed efficiency, decreasesabdominal fat in broilers. Feedstuffs. August 7, 2000, vol:72, no:33, USA.
Hristov, A.N., McAllister, T.A., Van Herk, F.H, Cheng, K.J., Newbold, C.J. and Cheeke, P.R. (1999). Effect of Yucca schidigera on ruminal fermentat?on and nutr?ent digestion in Heifers.Journal of animal science 77:2554-2563.
Johnston, N.L., Quarles, C.L., Fagerberg, D.J. and Caveny, D.D. (1981). Evaluation of yucca saponin on broiler performance and ammonia suppression. Poult. Sci., 60:2289-2292.
Johnston, N.L., Quarles, C.L. and Fagerberg (1982). Broiler performance with DSS40 Yucca saponin in combination with Monensin. Poult. Sci., 61:1052-1054.
Kutlu, H.R., Ünsal, ?., Karaman, M., Görgülü, M., Yurtseven, S. ve Baykal, L. (1999). Etlik piliçlerin performans? üzerine Yucca Schidigera Tozu (DK Toz 35)’nun etkisi. Yem Magazin, 21:29-32.
Kutlu, H.R., Görgülü, M., Ünsal, ?. (2001). Effects of dietary yucca schidigera powder on performance and egg cholesterol content of laying hens. J. App. Anim. Res., 20:49-56.
McAllister, T.A., Annet, C.B., Cockwill,C.L., Olson, M.E., Wang, Y. and Cheeke, P.R. (2001). Studies on the use of Yucca schidigera to control giardiosis. Veterinary Parasitology, 97:85-99
Pen, B., Sar, C., Mwenya, B., Kuwaki, K., Morikawa, R.and Takahashi, J. (2006). Effect of Yucca schidigera and Qu?llaja saponaria extracts on in vitro ruminal fermentation and methane emission. Anim. Feed Sci. and Tech., 129:175-186