Ku? Gribi ve Formycine Gold Px


Dr. Susana Román, Vet. Hek., IQF Grup



Özet
Avian influenza, influenza virusünün A tipinin neden oldu?u enfeksiyonel bir kanatl? hastal???d?r. Influenzaya neden olan virüs Orthomyxoviridae ailesine (ARN virüs) ait olup A tipi, do?ada çok yayg?nd?r. H5N1 ad? ile an?lan ve avian influenzaya neden olan virüs Dünya’da pek çok ülkede salg?na neden olmaktad?r.

Virüsün ta??y?c? olarak bilinen do?al unsurlar (göçmen ku?lar, su ku?lar?,vb) kanatl? sürülerine hastal?k bula?t?r?c? temel etmenlerdir. Evcil kanatl?larda (tavuk, hindi vb.) bula?may? takip eden 24 saatlik süre içinde ölüme varan çok ciddi sonuçlar geli?ebilir.

Halen ku? gribine kar?? a?? yoktur; ancak geli?ti bu nedenlerle yeterli görülmemektedir. ?naktiv edilmi?, ya?da emülsiye a??lar, tavuk ve hindilerde ölüm oran?n?n azalt?lmas?nda, hastal???n önlenmesinde veya her iki olumlu geli?menin eldesinde etkili oldu?u bulunmu?tur. Öte yandan bu a?? kimi zaman bireysel olarak baz? hayvanlarda etkisiz kalmak, yeni virus olu?umlar?na da yol açabilmektedir.

Ku? gribinin kontrolünde koruyucu amaçla sanitizasyona yönelik önlemler al?nmas?, yem hammaddelerinin ve yemin mikrobiyal bula??kl??a kar?? korunmas? çok önemlidir. Avian Influenza virüsü, kanatl?dan kanatl?ya solunum ve d??k? yoluyla kolayl?kla bula?maktad?r. Bu nedenle temizlik ve dezenfeksiyon ku? gribine kar?? en etkili önlemlerden biridir. Ku? gribine neden olan virüs dezenfektanlara kar?? çok hassas olup, ?s?l i?lem veya kurutma i?lemine kar?? da dayan?ks?zd?r. Bu aç?dan formaldehit kullan?m? son derece etkilidir. Formaldehit esasl? dezenfektanlar?n kullan?m?, bu tip viral enfeksiyonlar?n kontrolünde oldukça etkilidir.

Kanatl? yeti?tiricili?inde yeme d??k? bula??kl??? s?kl?kla ya?anan bir sorundur. Özellikle yabani ku?lar, tah?l ve di?er hammaddelerin depoland??? ve suyun bulundu?u alanlarda ya?arlar. Bu hayvanlar?n d??k?lar? do?rudan ve dolayl? olarak yeme ve suya bula?abilir.

Biyo-güvenlik için yem üretiminde kullan?lan tüm materyalinin fabrikaya giri?i s?ras?nda rutin olarak Formycine® Gold Px ile muamele edilmesi büyük önem ta??maktad?r. Stabilize edilmi? bir ürün olan Formycine® Gold Px, yem hammaddelerini ve üretilen yemleri uzun süre patojen bula??kl???na kar?? korumaktad?r.

Avian influenza (Ku? Gribi)

Avian influenza, influenza virüsünün A tipinin neden oldu?u enfeksiyonel bir kanatl? hastal???d?r. Baz? ku?lar daha dayan?kl? olsa da tüm ku?lar bu hastal??a kar?? hassast?rlar.

Influenzaya neden olan virüs Orthomyxoviridae ailesine (ARN virüs) ait olup, A tipi, do?ada çok yayg?nd?r. A tipi influenza virüsleri, virüsün d?? yüzeyindeki protein tipine (haemaglutinin
(HA) and neuraminidaz (NA)) yap?s?na ba?l? olarak 2 alt gruba ayr?lmaktad?r. HA ve NA protein kombinasyonlar?na ba?l? olarak çok de?i?ik tiplerde farkl? virüsler olu?abilir. Viral enfeksiyonlara neden olan alt tipler, d?? yüzeyde yer alan proteine ba?l? olarak isimlendirilmektedir. H5N1 ad? ile an?lan ve avian influenzaya neden olan virüs, HA 5 protein ve NA 1 proteine sahiptir. Bu H5N1 virüsü Dünya’da pek çok ülkede salg?na neden olmaktad?r.

Öte yandan, influenza virüsleri bilinenden çok daha komplike bir yap? sergilemektedir. ?nfluenza A virüsünün alt tipleri daha alt ku?lara ayr?lmaktad?r. Çünkü, ço?alma a?amas?nda küçük genetik de?i?imler (mutasyon) nedeniyle ortaya ç?kan yeni ku?lar sürekli olarak eski ku?lar?n yerini almaktad?r.

Tip A ?nfluanze virüsü zamana ba?l? olarak de?i?ime u?rayabilmektedir. Virüsün de?i?imi bilinen iki yol ile olmaktad?r. Bunlardan ilki antijenik drift (her bir kopyalama s?ras?nda genetik materyal çok az de?i?ime u?rar), di?eri antijenik shift (genetik yap?s? belirli materyal influenza A virüsünün alt tipleri ile kar??arak tamamen yeni bir virüs olu?umu).

Ku? gribi virüsünün alt tipi olan H5N1 kolayl?kla ve h?zl? bir ?ekilde mutasyona u?rayabilmekte ve di?er hayvan türlerine enfekte edebilen ba?ka virüslerle kar??abilmektedir. ?ayet insanlarda gribe neden olan virüs, ile H5N1 virüsü kar??m?? olursa antijenik shift sonucu çok tehlikeli bir yeni bir virüs tipi ortaya ç?kabilir ve kolayl?kla bula?arak insandan insan geçebilir.

Ku? gribi yüksek oranda bula??c? olup, hemen hemen tüm kanatl?larda enfeksiyona neden olmaktad?r. Yabani ku?lar, özellikle ördek vb. su ku?lar? bu virüslerin do?al konakç?s? durumundad?r. Bu hayvanlarda genellikle herhangi bir semptoma veya ciddi bir hastal??a neden olmasalar da, kolayl?kla tavuk ve hindi gibi evcil kanatl?lara geçebilmekte ve çok ciddi hastal?klara ve ölümlere neden olabilmektedir. Hastal?k ayn? çiftlikteki kanatl?dan kanatl?ya do?rudan geçti?i gibi ba?ka bir çiftli?e, bula??k yem, araç-gereç ve insanla da çok kolay ta??nabilmektedir.

A tipi influenza virüsü zamana ba?l? olarak de?i?ebilmektedir. Antijenik y???lma olarak bilinen de?i?imde 2 önemli yol vard?r. Bunlardan biri virüsün ço?alma a?amas?nda genetik olarak küçük de?i?imlere u?ramas?, di?eri ise di?er alt tipler ile genetik al??veri? yaparak genetik de?i?ime u?ramas?d?r. Bilim adamlar?, ku? gribine neden olan H5N1 alt tipinin çok h?zl? mutasyon geçirmesinden ve di?er alt tiplerle genetik kar???ma girerek ortaya ç?kan yeni etkenin di?er hayvan türlerini de enfekte edebilece?inden büyük endi?e duymaktad?rlar.

Antijenik de?i?im, H5N1 virüsü insanlarda gribe yol açabilen, çok tehlikeli, insandan insana geçebilecek yeni bir virüsün olu?umuna neden olabilir. Bu nedenle ciddi risk olabilece?ine her zaman dikkat çekilmektedir.

Hastal???n Özellikleri

Virüsün ta??y?c? olarak bilinen do?al unsurlar (göçmen ku?lar, su ku?lar? vb) kanatl? sürülerine hastal?k bula?t?r?c? temel etmenlerdir. Ta??y?c?larda hastal?k semptomu ve ciddi hiçbir belirti görülmezken evcil kanatl?larda ( tavuk, hindi vb.) çok ciddi sonuçlar geli?ebilir. Solunum yolu veya temas ile hayvanlar enfekte olabilir. Laboratuar çal??malar?, hastal???n ?iddeti ile ba?lant?l? olarak hastal?k unsurunun yumurta sar? ve ak?nda da bulundu?unu göstermi?tir. Dikey bula?ma ile ilgili kesin veriler ortaya konulmu?, enfekte embriyolar?n kuluçka süresince ya?ayamayaca?? dü?ünülmektedir.


Klinik Belirtileri

Enfekte hayvanlarda ciddi depresyon yan?nda tüylerde bozulma, yemi reddetme, a??r? su içme, yumurta veriminde durma ve su gibi ishal görülmektedir. Ergin tavuklarda genellikle ibik ve sakal’da ?i?me, göz etraf?nda ödem görülür. ?bikler genellikle cyanotik olur ve yüzeyden geçen damarlardaki kanamalara ba?l? olarak nekrotik yap? sergiler. Hastal???n seyri ile kesilen yumurta verimine ait son yumurta genellikle kabuksuzdur. ?shal sulu ve parlak ye?il renkte ba?lar ve tamamen beyaza döner. Ba?ta ödemler görülür ve bunu boyun ödemleri takip eder. Gözler kanlan?r ve ?i?er. Bacaklarda (ayak ve diz aras?) kanamalar görülür. Solunum ile ilgili sorunlardan gribal enfeksiyon oldu?u anla??l?r. Mukus birikimi olabilir. Kafesteki tavuklarda kümesin bir noktas?nda hastal?k ba?layabilir. Bu bölgedeki hayvanlardaki ciddi semptomlar? takiben, hastal?k kom?u kafeslere bula??r.

Hastal??a ait ilk semptomlar? takip eden 24 saat içerisinde ölüm görülebilir. ?lk 48 saat de ölümler yayg?nla??r veya ölümler bir haftaya da da??labilir. Nadir olarak ciddi düzeyde hasta hayvanlar ölmeden hastal??? atlatabilir.
Broylerler de ciddi depresyon yemi ret ve ölüm oran?ndaki ciddi art?? ilk sinyaller olmakla birlikte hastal??a ait belirtiler nispeten daha az gözlenir. Yüz ve boyunda ödem ile kimi sinirsel arazlar gözlenebilir.

Hindiler de bu hastal?k yumurtac?lara benzer olarak seyreder, fakat iki üç gün daha uzundur ve genellikle sinüslerde ?i?me görülür.

Kaz ve ördeklerdeki semptomlar yumurtac?lara benzer olup, sinüs ?i?mesi yan?nda gençlerde sinirsel arazlarda görülebilir.

Ku? gribi ile enfekte olmu? bir sürünün gelece?i ile ilgili tahminde bulunmak zordur. Hastal???n ilk belirtilerini takip eden 2-12 günlük süre içerisinde sürünün tamam? ölebilir. Hastal?ktan kurtulan hayvanlar genellikle a??r? zay?flam?? kötü kondisyondad?rlar ve en erken birkaç hafta sonra yumurtlayabilirler.


Ku? Gribinin Kontrolü

A??lama

Halen ku? gribine kar?? a?? yoktur; ancak geli?tirme çabalar? devam etmektedir. Bu i?lemin birkaç ay içinde sonuç vermeyece?i, verse dahi yeni tip virüslere kar?? etkili olmayaca?? ve önemli miktarda üretiminin hemen yap?lmas?n?n mümkün olmad??? bilinmektedir.

A?? ile hastal???n kontrol alt?na al?nmas? bu nedenlerle yeterli görülmemektedir. ?naktiv edilmi?, ya?da emülsiye a??lar, tavuk ve hindilerde ölüm oran?n?n azalt?lmas?nda, hastal???n önlenmesinde veya her iki olumlu geli?menin eldesinde etkili oldu?u bulunmu?tur. Öte yandan bu a?? kimi zaman bireysel olarak baz? hayvanlarda etkisiz kalmaktad?r. A?? do?al olarak zay?f virüslerden veya zay?flat?lm?? hatlardan yararlan?larak haz?rlanmaktad?r. Bu kaynaklar?n kullan?m? dezavantaj olmakla birlikte tahmin edilemeyen bir tak?m sorunlara ve yeni virüs olu?umlar?na neden olabilmektedir. Çünkü farkl? virüsler kendi aralar?nda çapraz korunmaya sahip olmad??? gibi bir a??n?n muhtemel farkl? tipteki virüslerin hepsine birden etkili olmas? da mümkün de?ildir. A??n?n etkili olabilmesi için o bölgede hastal??a neden olan virüs alt tipinin önceden tan?mlanm?? olmas? veya etkili bir a??n?n bu tan?mlama yap?lana kadar ertelenmesi gerekir.


Dezenfeksiyon

Ku? gribi sorunun çözümüne yard?mc? olabilecek alternatiflerden biri de, çiftlikteki üretim a?amas?nda ve kesimhanelerde çok iyi biyo-güvenlik ve temizlik kurallar?na uyulmas?, en üst düzeyde dezenfeksiyon ve hijyen ko?ullar?n?n sa?lanmas?d?r.

Genel olarak dezenfeksiyon i?lemi bakteri, virüs ve mantarlara kar?? etkindir. Ancak bilinen dezenfektanlar tüm patojen mikroorganizmalara kar?? ayn? düzeyde etkinli?e sahip de?ildir. Etki, belli bir s?ralama içinde de?i?im göstermektedir. Etki, en azdan en çok’a do?ru;

• Sporlar (örnek, botulism gibi clostrial hastal?klar) ve asite dayan?kl? bakteriler (örnek, Mycobacterium avium [avian tuberculosis] gibi mycobacterialar),

• Gram-negatif bakteriler (örnek, Pseudomonas, E. coli, Salmonella),

• Mantarlar (örnek, Candida [crop mycosis] and Aspergillus [aspergillosis]),

• K?l?fs?z (zarfs?z, Non-enveloped) virüsler (örnek, enteroviruses and adenoviruses),

• Gram-pozitif bakterileriler (örnek, Staphylococcus aureus)

• Lipid k?l?fl? virüslerdir (örnek, avian influenza virus). Görüldü?ü gibi dezanfektanlardan en çok etkilenenler ku? gribi virüsünün de içinde bulundu?u lipid k?l?fl? virüslerdir.

Spor olu?turan bakterilerin dezanfektanlarla yok edilmesi, dezenfektanlara hassas virüslerin yok edilmesine göre çok daha zordur. ?nfluenza virüsü pek çok dezenfektana kar?? oldukça hassas olup ?s?tma veya kurutma i?lemine kar?? da çok dayan?ks?zd?r. Bu aç?dan formaldehit de avian influenza virüsüne kar?? oldukça etkilidir. Bu nedenle özellikle a?? üretiminde formaldehitden yararlan?lmakta, bula??k ortamdan izole edilen virüs, yumurtada ço?alt?lmakta, a?? amaçl? kullan?m?ndan önce formaldehitle inaktive edilmektedir.

Ku? Gribine Kar?? Formycine® Gold Px Kullan?m?

Ku? gribinin kontrolünde koruyucu amaçla sanitizasyona yönelik önlemler al?nmas?, yem hammaddelerinin ve yemin mikrobiyel bula??kl??a kar?? korunmas? çok önemlidir. Avian Influenza virüsü, kanatl?dan kanatl?ya solunum ve d??k? yoluyla kolayl?kla bula?maktad?r. Bu nedenle temizlik ve dezenfeksiyon ku? gribine kar?? et etkili önlemlerden biridir.

Kanatl? yeti?tiricili?inde yeme d??k? bula??kl??? s?kl?kla ya?anan bir sorundur. Özellikle yabani ku?lar, tah?l ve di?er hammaddelerin depoland??? ve suyun bulundu?u alanlarda ya?arlar. Bu hayvanlar?n d??k?lar? do?rudan ve dolayl? olarak yeme ve suya bula?abilir.

Bitkisel üretimden elde edilen materyallerin kullan?m? ile haz?rlanan yemlere patojen bula??kl???, yap?lan gözlem ve istatistiklerle de ortaya koyuldu?u gibi hayvanlar için büyük riskler ta??maktad?r.

Biyo-güvenlik için yem üretiminde kullan?lan tüm materyalinin fabrikaya giri?i s?ras?nda rutin olarak Formycine® Gold Px ile muamele edilmesi büyük önem ta??maktad?r. Stabilize edilmi? bir ürün olan Formycine® Gold Px , yem hammaddelerini ve üretilen yemleri uzun süre patojen bula??kl???na kar?? korumaktad?r. Etki süresinin uzunlu?u, yap?s?ndaki folmaldehit ve propiyonik asitin yava? yava? çok uzun sürede serbestle?mesinden kaynaklanmaktad?r.



Not: Ku? gribine kar?? al?nacak biyo-güvenlik önlemleri içinde Formycine® Gold Px yem hammaddelerinde veya yemde en az 5 kg/ton (karma yem) düzeyinde kullan?lmal?, yeme mutlaka homojen olarak kar??t?r?lmal?d?r.